Hasło zyskało uwagę badaczy dialektów dzięki cytatom w klasycznych słownikach. W publikacjach Jana Karłowicza i Michała Arcta pojawia się zapis terminu, który pomaga zrozumieć lokalne użycie. Warto zwrócić uwagę na rangę źródeł. Karłowicz opisał to hasło w Słowniku gwar polskich…
Ryczka to prosty, niski taborecik bez oparcia, który przez lata był ważnym elementem kuchni śląskiej. W tekście przybliżymy jego funkcję, formę i miejsce w codziennym życiu. Fotografie Magdaleny Strzelewskiej pokazują, jak ten skromny mebel wpisywał się w estetykę domów. Często…
W tym wprowadzeniu wyjaśniamy istotę regionalnego wyrazu oraz pokazujemy, dlaczego jest on ważny dla lokalnej kultury i języka. Termin ma długą historię handlu i codziennych zwyczajów. Badania z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, prowadzone przez Annę Piotrowicz, wskazują na…
Wiele osób zastanawia się nad sensem tego wyrażenia i nad tym, jak używa się go w codziennej rozmowie na Śląsku. Ten krótki wstęp wyjaśni, dlaczego termin budzi zainteresowanie i jakie obszary języka warto sprawdzić. Termin bywa wieloznaczny — w zależności…
Krótki wstęp. Ten tekst wyjaśnia regionalne znaczenie słowa, które często słyszy się na Górnym Śląsku. Bazujemy na audycji „Słownik śląski” emitowanej w Radiu eM. W opracowaniu korzystamy z rzetelnego słownika gwary i przykładów z mowy codziennej. Dzięki temu czytelnik pozna,…
Artykuł wyjaśnia, co znaczy glaca po śląsku i pokazuje, jak to słowo funkcjonuje w regionalnej godce. Krótka analiza pomaga zrozumieć użycie w mowie codziennej. Portal językowy opublikował wpis 02.07.2026, w którym to słowo zostało wyróżnione jako element śląskiego słownictwa dnia.…
Ten krótki wstęp wyjaśnia, dlaczego analiza jednego słowa otwiera drzwi do lokalnej historii i kultury. Artykuł powstał dzięki stypendium Miasta Jastrzębie-Zdrój przyznanemu w 2018 roku. Zajmiemy się tu znaczeniem i kontekstem językowym. Badanie gwar śląskich pomaga zachować tradycję i zwyczaje…
Hasiok to słowo, które przywołuje obraz domowego ogniska i przemysłowego krajobrazu Śląska. Wielu mieszkańców wciąż używa tej nazwy, by opisać przedmioty związane z paleniskiem i codziennym życiem familoków. Termin wywodzi się łod staropolskiego określenia hasi, oznaczającego resztki po spalaniu węgla.…
Kadłubek w gwarze śląskiej to nie tylko słowo. To opis małej budowli, którą mieszkańcy wieśni używali, by pomagać ptakom. W piosence „Starzyk” zespołu Śląsk pada wers: „A w kadubku stary kos śpiewa mi na cały głos”. Ten wers potwierdza regionalne…
Projekt zrealizowano przy pomocy środków budżetowych Miasta Jastrzębie-Zdrój w ramach stypendium na rok 2018. Dzięki temu wsparciu przygotowaliśmy krótkie wprowadzenie do lokalnej gwary. Artykuł wyjaśnia, jakie znaczenie ma termin dla mieszkańców Górnego Śląska. Chcemy pokazać, jak słowa kształtują zwyczaje i…
W tym krótkim wstępie wyjaśniamy pochodzenie i użycie lokalnego określenia. Termin występuje w gwary regionu i został opisany między innymi w ramach stypendium z 2018 roku. To pokazuje, że słownictwo śląskie ma dobrze udokumentowane korzenie. Na dzień 02.07.2026 r. ta…
Hałda to nie tylko kopiec ziemi. W regionie górniczym stanowi wyraźny ślad działalności człowieka i część lokalnego krajobrazu. W Słowniku górniczym Stanisława Gismana z 1949 roku opisano ją jako charakterystyczne wysypisko, które przez dekady wpływało na wygląd okolic. To termin…
Wiele osób zastanawia się, co kryje się za tym słowem spotykanym w tekstach i rozmowach z mieszkańcami regionu. To krótkie wyrażenie budzi emocje, bo jego sens zmieniał się na przestrzeni wieków. Język śląski ma bogaty zasób leksykalny, który bywa niezrozumiały…
Bebok to postać zanurzona w dawnej wyobraźni ludowej. Najstarsze wzmianki sięgają „Ziemianina” księdza Jana Dymitra Solikowskiego z 1565 roku, gdzie imię to pojawia się jako groźny demon. By zrozumieć, co oznaczał ten stwór dla mieszkańców regionu, warto wrócić do słowiańskich…
Szczyrk – malownicza perła Beskidu Śląskiego – to miejsce, które trudno porównać z jakimkolwiek innym w Polsce. Otoczony majestatycznymi górskimi szczytami, przyciąga zarówno miłośników pieszych wędrówek, rowerowych przejażdżek, jak i entuzjastów sztuki czy regionalnych smaków. Szczyrk tętni życiem przez cały…
Wisła to niezwykle urokliwe miasteczko, które rozpościera się pośród malowniczych wzgórz Beskidu Śląskiego. Niezależnie od pory roku, Wisła przyciąga tłumy zachwyconych gości – zarówno tych, którzy szukają aktywnego wypoczynku, jak i spragnionych ciszy miłośników natury. Jeśli Twoją pasją są narciarskie…
Ustroń, położony w sercu Beskidu Śląskiego, to miasto, które nieprzerwanie zachwyca odwiedzających swoją różnorodnością oraz niepowtarzalnym urokiem. Znane z bogatych tradycji uzdrowiskowych i przepięknych krajobrazów, przyciąga turystów przez cały rok. Latem kusi świeżym powietrzem oraz zielonymi wzgórzami, natomiast zimą zamienia…
Cieszyn to miasto, które przyciąga swoją niezwykłą atmosferą już od pierwszych chwil pobytu. Położone na pograniczu, stanowi wyjątkową mozaikę historii, architektonicznych kontrastów oraz malowniczych pejzaży, które zapierają dech w piersiach. Przechadzając się jego ulicami, można poczuć ducha minionych epok, a…
Bielsko-Biała to miasto, które fascynuje swoją bogatą historią, różnorodną architekturą oraz wyjątkowym klimatem, którego trudno doświadczyć w innych miejscach Polski. Nazywane często „Małym Wiedniem”, zachwyca na każdym kroku śladami dawnych epok, inspiracjami artystycznymi i niepowtarzalną atmosferą. W centrum miasta znajdziesz…
Jaworzno to miasto, które potrafi pozytywnie zaskoczyć każdego odwiedzającego – bez względu na to, czy szuka on śladów przeszłości, czy pragnie aktywnie odpocząć wśród natury. Historia łączy się tu harmonijnie z nowoczesnością, a liczne tereny zielone są dostępne niemal na…
Wyobraź sobie majestatyczną fortecę górującą nad Będzinem – tak właśnie prezentuje się Zamek Królewski, który od wieków stanowi symbol miasta i świadectwo burzliwej historii Zagłębia Dąbrowskiego. Jego początki sięgają czasów Kazimierza Wielkiego, gdy w XIV wieku powstała tutaj imponująca warownia.…
Dąbrowa Górnicza to niezwykłe miasto położone w sercu Zagłębia Dąbrowskiego, które od lat przyciąga zarówno mieszkańców regionu, jak i turystów szukających nowych inspiracji. Jego wyjątkowy charakter tworzy harmonijne połączenie przemysłowej historii, bogatej kultury oraz malowniczych terenów zielonych. To miejsce, gdzie…
Sosnowiec bywa nazywany miastem z duszą – to miejsce, gdzie przeszłość przeplata się z teraźniejszością, a liczne zabytki oraz zielone zakątki tworzą unikalną atmosferę i zachęcają do odkrywania miasta na własnych zasadach. Położony tuż obok Katowic, Sosnowiec stanowi fascynującą propozycję…
Sosnowiec, ulokowany na południu Polski, w sercu województwa śląskiego, to miasto o fascynującej i wielowarstwowej przeszłości. Jego historia rozciąga się od czasów, gdy region był rozdzielony pomiędzy trzy potężne imperia: Rosję, Prusy oraz Austrię. Szczególne znaczenie dla rozwoju miasta miały…
Kebab, którego tradycja sięga kuchni tureckiej, stał się na Śląsku prawdziwym fenomenem społecznym. Tutejsze kebabownie nie są już tylko miejscem na szybki posiłek, lecz integralną częścią miejskiego krajobrazu kulinarnego. Zarówno mieszkańcy regionu, jak i odwiedzający chętnie wybierają kebab na szybki…
Katowickie beboki to unikatowe, brązowe rzeźby plenerowe, które od kilku lat zdobią ulice Katowic i stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli miasta. Ich obecność przykuwa uwagę zarówno mieszkańców, jak i turystów odwiedzających stolicę Górnego Śląska. Figury te przedstawiają postaci…
Maria Śliwa, urodzona 29 lipca 1966 roku w Rybniku, to wybitna postać na polskiej scenie fotografii artystycznej oraz w świecie komunikacji społecznej. Jej działalność już od wielu lat zdecydowanie wykracza poza klasyczne ramy fotografii – nie tylko tworzy inspirujące prace,…
Ruch Autonomii Śląska (RAŚ) powstał w styczniu 1990 roku na terenie Górnego Śląska jako odpowiedź na rosnące pragnienie mieszkańców regionu dotyczące realnego wpływu na lokalne sprawy. Już od początku działalności, RAŚ podkreślał potrzebę decentralizacji władzy, nawiązując do autonomicznych tradycji Śląska…
Popularne zaimki ono jeno brzmią dla niektórych jak język śląski. Stąd rodzi się pytanie, czy Ślązak może być osobą niebinarą? Tożsamość niebinarna to termin, który zyskuje coraz większą rozpoznawalność zarówno w Polsce, jak i na świecie. Współczesne społeczeństwo zaczyna dostrzegać,…
Kopalnioki to prawdziwy symbol Górnego Śląska, rozpoznawalny niemal natychmiast dzięki swojemu intensywnemu, głębokiemu kolorowi oraz niezwykłej twardości. Od ponad stu lat pozostają nieodłącznym elementem regionalnej tradycji, łącząc w sobie historię górnictwa, rodzinne wspomnienia i wyjątkowe walory smakowe. Te ciemne cukierki…